چهارپایان حلال
قرآن در آیات متعددی حیوانات حلالگوشت را معرفی میکند. محور اصلی «بهیمة الأنعام» – چهارپایان دام – هستند:
﴿أُحِلَّتْ لَكُم بَهِيمَةُ الْأَنْعَامِ إِلَّا مَا يُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ﴾ (المائدة: ۱)
چهارپایان دام برای شما حلال شدهاند، مگر آنچه [بعداً] بر شما خوانده میشود.
محرمات ذبح: آنچه حرام است
قرآن در سوره مائده، آنچه در زمینه خوردن گوشت بر مسلمانان حرام است را بهتفصیل بیان میکند:
﴿حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ﴾ (المائدة: ۳)
بر شما حرام شده است: مردار، خون، گوشت خوک، آنچه به نام غیر خدا ذبح شده، حیوان خفهشده، حیوان کتکخورده [تا مرده]، حیوان سقوطکرده، حیوانی که با شاخ مرده، و آنچه درندهای خورده – مگر آنکه [پیش از مرگ] آن را ذبح کرده باشید – و آنچه بر سنگهای بت ذبح شده.
این فهرست جامع نشان میدهد که اسلام نه فقط به نوع حیوان، بلکه به شیوه مرگ آن نیز اهمیت میدهد. حیوانی که با شکنجه، خفگی، یا ضربه مرده، حتی اگر از نوع مجاز باشد، حلال نیست. این رویکرد بنیادی در دین اسلام است که رنج حیوان باید حداقل باشد.
مفهوم تذکیه: ذبح بهمثابه پاککردن
قرآن با واژه «تَذْکِیَة» از ذبح مجاز سخن میگوید – این واژه از ریشه «زکو» به معنای پاکی و طهارت است. این نامگذاری حاکی از آن است که ذبح اسلامی نه صرف کشتن، بلکه عملی است که با رعایت شرایط خاص، حیوان را از ناپاکی مرگ طبیعی یا شکنجهبار پاک میکند:
﴿إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ﴾ (المائدة: ۳)
مگر آنچه را [پیش از مرگ] تذکیه کرده باشید [= با ذبح شرعی پاک کرده باشید].
بعدی: بخش پنجم: اسلام و مهربانی با حیوانات
قبلی: بخش سوم: آموزههای قرآنی درباره مراسم قربانی
مطلب فوق در تاریخ 27/5/2026 در کتابخانه بنیاد امام علی (ع) منتشر شده است