آیه محوری: آنچه به خداوند میرسد
قرآن کریم در یک آیه صریح، تمام فلسفه قربانی را بیان میکند و پاسخ میدهد که چرا خداوند چنین مراسمی را خواسته است:
﴿لَن يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَٰكِن يَنَالُهُ التَّقْوَىٰ مِنكُمْ كَذَٰلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ﴾ (الحج: ۳۷)
هرگز گوشتها و خونهای آنها به خدا نمیرسد، اما تقوای شماست که به او میرسد. اینگونه [این حیوانات را] برای شما مسخّر کرد تا خداوند را به پاس آنکه شما را هدایت فرمود، بزرگ بشمارید؛ و نیکوکاران را بشارت ده.
این آیه، محکمترین پاسخ به هر کسی است که میپرسد «خداوند چه نیازی به گوشت و خون دارد؟»: خداوند نیازی ندارد. آنچه مهم است تحول درونی انسان است – «تقوا» – که از طریق این مراسم پرورش مییابد. قربانی یک عمل نمادین است با پیام اخلاقی عمیق.
قربانی بهمثابه شعیره
خداوند در سوره حج، قربانی را در ردیف «شعائر الله» قرار میدهد – نشانههایی که حضور الهی را در زندگی اجتماعی مرئی میکنند:
﴿ذَٰلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَى الْقُلُوبِ﴾ (الحج: ۳۲)
این است [سخن حق]؛ و هر کس شعائر [دین] خدا را بزرگ بدارد، این نشانه تقوای دلهاست.
قربانی، سنتی برای همه امتها
نکته جالب توجه این است که قرآن مناسک قربانی را منحصر به اسلام نمیداند، بلکه آن را سنتی برای همه ادیان الهی معرفی میکند:
﴿وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنسَكًا لِّيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَىٰ مَا رَزَقَهُم مِّن بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ﴾ (الحج: ۴۳)
و برای هر امتی مناسکی [= آیین قربانیای] قرار دادیم تا نام خدا را بر [چهارپایانی از] دامی که به آنان روزی داده است یاد کنند.
پیوند قربانی با توحید
قربانی در اسلام، عملی توحیدی است. حیوان باید فقط و فقط به نام خداوند ذبح شود. قرآن ذبح به نام بتها را صریحاً حرام میشمارد:
﴿وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ﴾ (المائدة: ۳)
و آنچه بر سنگهای بت ذبح شده [بر شما حرام است].
بعدی: بخش سوم: آموزههای قرآنی درباره مراسم قربانی
قبلی: بخش اول: داستان ابراهیم و ذبح فرزند در قرآن
مطلب فوق در تاریخ 27/5/2026 در کتابخانه بنیاد امام علی (ع) منتشر شده است